X
تبلیغات
آموزش وپرورش ابتدايي - نقدی برجهش تحصیلی دانش آموزان وبررسی آثار وتبعات آن بردانش آموزان دوره ابتدایی
آموزشي-فرهنگي ، اجتماعي ،مذهبي وتربيتي

 

 

 

 

نقدی برجهش تحصیلی دانش آموزان وبررسی آثار وتبعات آن  بردانش آموزان دوره ابتدایی

مقدمه  :

ازميان روشهاي متعدد ومتنوع آموزش كودكان تيز هوش وسر آمد ،جهش تحصيلي يكي از متداولترين وقديمي ترين شيوه هاي آموزش اين دسته از دانش آموزان به شمار مي آيد وشايد بتوان گفت كه تنها روش تسريع تحصيلي است كه در نظام آموزش وپرورش جامعه ما مورد استفاده واستقبال قرار گرفته است.

برخلاف تصور ،جهش تحصيلي وتسريع تحصيلي واژه هاي مترادفي نيستند.در واقع جهش تحصيلي در كنار روشهاي ديگري چون ؛پيشرفت مستمروانفرادي،شروع مدرسه قبل از سن معمول يا تحصيل دروس پيشرفته در كلاسهاي ابتدايي و... تنها يكي از روشهاي سرعت بخشيدن به برنامه هاي آموزشي است كه طي آن دانش آموزان تيز هوش مي توانند با رعايت شرايط ومقررات خاصي ، دريك سال دوكلاس از برنامه هاي عادي مدارس را پشت سر بگذارند.

از آنجايي كه افراد تيز هوش وسر آمد؛ از سرمايه هاي واقعي هر جامعه محسوب مي شوند ، توجه واهتمام جدي به مسائل آموزشي وپرورشي آنان از جمله وظايف خطير مسئولين جوامع به ويژه دست اندر كاران نظام آموزشي هر كشور مي باشد.

افلاطون معتقد بود كه بايد هرچه زودتركودكان  باهوش  ونابغه را   شناسايي كرده   وبه آنها به طور خصوصي علوم وفلسفه تعليم داده شود.وي بقاي دموكراسي يونان را وابسته به توانايي اين كشور در آموزش افراد با استعداد وسر آمد جهت رهبري جامعه مي دانست.(1)

دراينجا لازم مي دانيم جهت اطلاع بيشتر  مخاطبان اين مقاله تعريفي كلي واصولي از كودكان تيز هوش وسر آمدارائه داده وسپس به بررسي آثار استفاده از جهش تحصيلي درابعاد ذهني ،عاطفي ،اجتماعي ورواني آنان بپردازيم

 

كودكان تيز هوش چه كساني هستند؟.

به نظر كارشناسان ،كودكان تيز هوش وبا استعداد كساني هستند كه طبق تشخيص افراد صاحب صلاحيت واهل فن به دليل استعداد هاي برجسته خود قادر به عملكردهاي عالي هستند.اين كودكان به برنامه ها وخدمات آموزشي متفاوتي نيازمندند اصولا اين گونه خدمات وبرنامه ها فراتر از آنچه كه د ر مدارس عادي عرضه مي شود مورد نياز اين دسته از كودكان است تا بتوانند به مسئوليت ونقش خود نسبت به جامعه واقف شوند. كودكان برخوردار از عملكرد بالا شامل كساني هستند كه در هريك از زمينه هاي زير داراي موفقيتي مشهود با توانايي بالقوه اي باشند.

1)توانايي ذهني وعمومي

2)استعداد تحصيلي خاص

3)تفكر سازنده يا خلاق                                                                                                                                                           

4) توانايي رهبري                                                                                                                                                             

5)هنرهاي نمايشي و ديداري))

6)توانايي رواني- حركتي

برخي از خصوصيات كودكان تيز هوش :

1- نسبت به يادگيري حريص اند، با سرعت و كارآيي مي آموزند و مفاهيم پيچيده و جزئيات  را به سرعت جذب مي كنند.

2- ازاعتماد به نفس بالايي برخوردارند وبه توانايي هاي خود اعتماد دارند.

3- خوانندگان هميشگي كتاب هستند واز خواندن لذت مي برند وغالبا كتب واطلاعاتي  نظير  دايره المعارف ها،فرهنگ ها ،اطلس ها وزندگي نامه هارا بر مي گزينند

____________________________________________

1- افروز ،علي(( مقدمه اي بر روانشناسي وآموزش وپرورش كودكان استثنايي)) چاپ نهم1368 ص168

 

4- گنجينه اي غني از لغات دارند وكلمات واصطلاحات خاصي را كه مي دانند وبه كار مي برندفراتر از سن شان است.

5- از تمركز حواس بالايي برخوردارند وبه آساني رشته افكارشان از هم گسسته نمي شود.

6- داراي روحيه تعاون وهمكاري بوده واز مسئوليت پذيري بالايي بر خوردارند.

7- داراي انضباط فردي هستند ونسبت به ارزشهاي اخلاقي ومعنوي پايبندندوقدرت خطر پذيري بالايي دارند.

8- قدرت استدلال وتوانايي بالايي براي رويارويي با افكار گوناگون دارند ودستورات آمرانه را بدون بازنگري منتقدانه نمي پذيرند.

9- روابط بين امور ظاهرا نامربوط را درك مي كنند وآموخته هاي خود را با در نظر گرفتن وجوه شباهت وتفاوت آنها به شرايط جديد تعميم مي دهند.

10- كنجكاو وجستجو گرند. پرسش هاي كاوشگرانه بسياري را مطرح مي كنند وعلاقه مند به فهميدن ماهيت انسان وجهان آفرينش هستند.

11- از حافظه وقدرت خارق العاده اي برخوردارند وبا سرعت وبدون تمرين زياد امور را به خاطر مي سپارند و جزئيات را به خاطر مي آورند.

12- دامنه علاقه وسيعي دارند كه اغلب ماهيت فكري دارد. علايق سرگرمي هاي   آنان      فراتر   از   سن شان است.

13- داراي استعداد زيبا شناسي هستند ونسبت به زيبايي ها عكس العمل نشان مي دهند.

14- خلاقيت وقدرت تصور بالايي دارند واز اين طريق راه حلهاي زيادي براي مسائل پيدا نموده ؛ ارتباط بين امور رادرك كرده ،حوادث وتجربيات را به روشهاي غير معمول تفسير مي كنند.

15-سخت كوش هستندو در رسيدن به اهدافشان تلاش وپافشاري مي كنند.

16- درهنرهاييچون درام ،موسيقي ونقاشي توانايي وخلاقيت وابتكار دارند.

اما بايد توجه داشت كه هيچ كودكي درتمام اين عوامل برتر نيست واينها نمونه اي از خصوصياتي است كه مي توان براي شناخت كودكان تيزهوش نام برد.


    
نيازهاي خاص كودكان تيزهوش
1) كودكان تيز هوش به آموزشهايي نياز مندند كه با سطح ذهني واستعدادآنان منطبق باشد. كودكان تيز هوش در جذب مفاهيم ،بسيار سريع هستند ومفاهيم پيچيده را با كمترين توضيحي در ك كرده ومي توانند نتايج وپيامد هارا پيش بيني كنند.تاكيد مدارس بر انجام تكاليف مكرر وتفصيل بيش از حد موضوعات باعث خستگي وبي علاقگي آنان به امر يادگيري مي  شود.

2)  كودكان تيزهوش نياز مندند كه با كودكاني كه از لحاظ سني وتوانايي با آنها مشابه اند ،دوست شوند. بزرگترين مساله براي كودكان تيز هوش به خصوص درسالهاي اوليه دبستان ممكن است اين باشد كه آنها نسبت به سن شان بيش ازحد مي دانند وهمين امر سبب مي شود كه توسط همسالان خود تحت فشار قرار بگيرند كه هوش وكنجكاوي خود را بروز ندهند.

اگر چنين عملي را برنگزينند هدف استهزاي همكلاسيهاي خود واقع شده وخويش را مطرود گروههاي اجتماعي كلاسشان مي يابند واندك اندك منزوي وگوشه گير مي شوند.از سوي ديگر كودكان تيز هوشي هم كه جهش كلاسي دارند با موقعيت هاي متفاوتي مواجه مي شوند.همكلاسي هاي اين كودكان از آنها بزرگترند وبه تناسب سن شان در مرحله متفاوتي از رشد اجتماعي وعاطفي مي باشند

از اين رو برقراري وادامه روابط دوستانه وسازگاري با آنها براي كودكان تيز هوش اغلب دشوار ودر برخي موارد غير ممكن است.

بنابراين اگر جهش ،راهي است كه نياز هاي ذهني اين كودكان را برآورده مي كند،اما آثار اين جهش تحصيلي را بايد در زندگي عاطفي واجتماعي آنان نيز در نظر گرفت

3) كودكان تيز هوش به معلماني باتجربه ومتخصص نياز مندند تا كه راههاي پرشتاب رشد ذهني ،عاطفي واجتماعي آنان ر بفهمند وبتوانند به نيازهاي هيجاني وغير معمول آنها پاسخ مناسبي دهند.معلمان اغلب احساسات خصمانه اي نسبت به دانش آموزان تيز هوش دارند.بنابراين بايد تغييراتي در روابط متقابل دانش آموزان تيز هوش ومعلمان به وجود آورد وبه طور جدا گانه اي آموزشهاي لازم را به آنان داد.

نگاهي گذرا برتاريخچه تاسيس مدارس خاص افراد تيز هوش روشن مي سازد كه براي نخستين بار درسال 1900ميلاديبود كه درشهرنيويورك كلاسهاي مخصوص براي اين قبيل كودكان ايجاد شد. دراين كلاسها دانش آموزان اجازه مي يافتند كه سه كلاس را به صورت جهشي در2سال به    پايان برسانند.(2)

جهش تحصيلي در آموزش وپرورش ايران

در جامعه مانيز به لحاظ محدوديتهايي كه در آموزش وپرورش تيزهوشان وجود دارد ،جهش تحصيلي يكي از روشهايي است كه مي تواند جوابگوي نياز هاي اين دانش آموزان باشد وبه آنان كمك كند تا با سرعت بيشتري دوره هاي آموزشي را در مدارس عادي طي كرده ووارد دانشگاه شوند.به  همين خاطر د رماده ي 28 آيين نامه امتحانات مصوب چهار صدوهشتاد ونهمين جلسه شوراي  عالي آموزش وپرورش(1368) ،مقررات وشرايط لازم جهت استفاده از جهش تحصيلي تعيين و تدوين گرديده است.

برطبق اين آئين نامه ،دانش آموزان دوره ابتدايي فقط يك بار مي توانند با  تقاضاي كتبي  ولي  خود  از پايه  دوم به چهارم يا از سوم به پنجم جهش نمايند.بدين صورت كه براي جهش از پايه  دوم  به  چهارم ،بايد امتحانات كلاس سوم را در شهريور ماه وبراي جهش از پايه سوم به پنجم نيز مي بايست امتحانات كلاس چهارم را در همان ماه پشت سز بگذارند مشروط بر اين كه :

الف) در امتحانات خردادماه قبل از جهش حداقل معدل كل آنان18 ود ركليه دروس حداقل نمره15را كسب نموده باشند.

ب) در امتحانات شهريور ماه (جهشي) نيز شرايط بند "الف" را احراز نمايند.

در دوره راهنمايي تحصيلي نيز با تقاضاي كتبي ولي خود مي توانند فقط يك بار از جهش تحصيلي استفاد ه نمايند (از پايه اول راهنمايي به پايه سوم راهنمايي)

البته در اين مقطع دانش آموز نبايد در امتحانات شهريور ماه (جهشي) در هيچ يك از مواد درسي نمره كمتر از 16 كسب نمايد.

لازم به ياد آوري است در ماده 27 آيين نامه جديد پيشنهادي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دوره ابتدايي به دانش آموزان پايه اول ابتدايي نيزاجازه داده است از پايه اول به پايه سوم ابتدايي جهش تحصيلي نمايند حال اين سؤال مطرح است باتوجه به اين كه دانش آموزان پايه اول ابتدايي به دليل عدم رسش كافي در زمينه هاي جسماني، عاطفي،ذهني واجتماعي قادر نيستند دركلاسهايي حضور يابند كه كودكان از آنها بزرگترند وبه تناسب سن شان در مرحله متفاوتي از رشد اجتماعي وعاطفي

 مي باشند وسازگاري اجتماعي وعاطفي با اين كودكان بسيار دشوار وپيچيده مي باشد چرا مسئولين امر وتدوين كنندگان آيين نامه جديد به اين موضوع فكر نكردند واز كنار اين معضل مهم به راحتي گذشتند؟!

__________________________________________________

        2- افروز ،علي(( مقدمه اي بر روانشناسي وآموزش وپرورش كودكان استثنايي)) چاپ نهم1368 ص172

 

استفاده ازجهش تحصيلي مفيد يامضر؟!

از آنجا كه با اقدام به جهش ،دانش آموز يك كلاس از همسالان خود  سبقت   گرفته  و      در كنار       دانش آموزاني قرار ميگيرد كه ازلحاظ سني يك سال از وي بزرگتر مي باشند ،    اين مسئله پرسشها وترديدهايي را دررابطه با نحوه سازگاري عاطفي واجتماعي وهمچنين پيشرفت تحصيلي آنان پس از جهش وبه طور كلي مفيد يا مضر بودن اين روش در ذهن مربيان ووالدين برانگيخته است.صاحبنظران تعليم وترببيت نيز دراين زمينه نظرات متفاوتي ابراز داشته اند.

دراين مقاله سعي بر آن است كه تا باارائه نقطه نظرات مخالفان وموافقان باجهش تحصيلي وبيان دلايل آنان موضوع جهش تحصيلي رابه عنوان يكي از مسائل مهم آموزشي به درستي تبيين كنيم.

نظرات مخالفين جهش تحصيلي :

سطحي شدن ياد گيري از جمله دلايلي است كه مخالفان بر آن تاكيد مي كنند. به زعم آنان جهش تحصيلي نوعي تسريع در آموزش است ،از غنا وتعميق آموزش كاسته ومانع از اكتشافات فردي كودكان ونوجوانان مي شود                                                                                                             

 معتقد بودند كه تحت فشار قرار دادن كودك برا يادگيري(ginsberg & opper) گينزبرگ و اوپر 

قبل از موعد مناسب حتي وقتي كه ابزارهاي ذهني لازم در او رشد كرده است كار درستي نيست.(3)

آموزش مطالب ومفاهيمي كه براي نه ماه تحصيلي دانش آموزان عادي تهيه وتدارك گرديده است ،درمدت زماني كمتر از سه ماه ،فشار رواني وذهني بسيار زيادي براي معلم ودانش آموز به همراه خواهد داشت. البته بايد گفت در سه ماه تابستان فشار بيشتر روي دانش آموز است تامعلم چون خود دانش آموز بدون حضور معلم مي بايست كليه مطالب ومفاهيم نه ماه تحصيلي را در مدت 3ماه بخواند.                                                                                  

هر چند كه يكي از خصوصيات برجسته كودكان سر آمد وتيز هوش يادگيري سريعتر وبهتر نسبت به همسالان خود مي باشد،ولي بايد توجه داشت كه تيز هوشان نيز همگي دريك سطح هوشي نيستند وممكن است بسياري ازآنان صرفا در يادگيري برخي از دروس مثل علوم ورياضيات از خود سرعت عمل واستعداد بالايي نشان دهند ولي در ديگر مواد درسي مثل روخواني ،فارسي واملاء درحد كودكان عادي باشند. به همين خاطر مخالفين جهش ،سطحي شدن يادگيري را عمده ترين عاملي مي دانند كه ارزش اين شيوه آموزشي را زير سؤال خواهد برد.                       نكته مهمي كه در اينجا بايد به آن اشاره كرد اين است كه كمبود فرصت آموزشي (درفصل تابستان) ممكن است معلم رانه به سوي آموزش مفاهيم اساسي ومهم كتابهاي درسي بلكه به سمت تعليم وتمرين مطالبي كه صرفا ارزش سؤالي در امتحانات دارند سوق دهد. به عبارت ديگر ، معلم ، دانش موز خود را براي آزمونهاي سخت وفشرده اي كه درپيش رو دارد آماده ومجهز مي كند ونه براي سال تحصيلي بعدي . بي شك يادگيري بسياري از مسائل ومطالب درسي در هرسال تحصيلي ،ارزش زير بنايي واساسي براي آموختن مفاهيم كلاس بالاتر دارد وقطعا يادگيري سطحي وطوطي وار بدون پرداختن به عمق مسائل وتجزيه وتحليل آنها ، دانش آموز جهشي را دركلاس بالاتر با مشكلات فراواني مواجه خواه ساخت.    "الكايند"  معتقد است كه  " اگر به نوجوانان بيش ازحدتعليمات رسمي ارائه گردد كه مانع جذب كامل آنها به اكتشافات خودشان بشود ،   احتمالا كودكاني بارخواهند آمد كه از نظر هوشي سوخته اند(4)

برخورد نيازهاي ذهني دانش آموز با رشد عاطفي ، اجتماعي وي پس از اقدام به جهش ،از ديگر دلايلي است كه مخالفين با

 

______________________________________________________________________

 3و4) آراني - آرين  " مقاله بررسي وضعيت تحصيلي دانش آموزان جهشي (فصلنامه تعليم وتربيت ، سال دهم ،بهار 1373 ،ص83

جهش تحصيلي به آن اشاره مي كنند

مطرح نمودن اين مسئله ، بر ناهماهنگي جوانب مختلف رشد مبتني است .به اين معنا كه رشد ذهني بالاي افرادتيز هوش نمي تواند ملاك معتبري براي رشد عاطفي اجتماعي آنان به حساب آيد. چه بسا امكان دارد كه كودك تيز هوش از اين نظر همانند همسالان عادي خود ويا حتي پايين تر باشد . به همين خاطر جهش تحصيلي موقعيتي را براي اين دسته از كودكان ونوجوانان ايجاد مي كند كه شكاف وناهماهنگي بين رشد ذهنيشان را با ديگر جنبه هاي رشدد خود احساس نمايند.

به عقيده مخالفان ونيز نويسنده مقاله (اين ناهماهنگي رشدي كه باعث بروز رفتارهاي ناساز گارانه در پايه هاي بعد از جهش مي شود ،به تدريج برعملكرد تحصيلي دانش آموز تاثير منفي گذاشته و وي را از خلاقيت ،آفرينش ذهني وپيشرفت تحصيلي باز مي دارد.همچنين اين ناسازگاري عاطفي اجتماعي  باعث خواهد شدكه همكلاسيهاي جديدش كه يك سال از او بزرگتر هستند وي را در بازيها وفعاليت هاي گروهي خود شركت ندهند.

دانش آموز تيز هوش وسر آمد ، با اقدام به جهش تحصيلي ،صرفا مدت تحصيل خود را در يك مقطع كاهش مي دهد. بدون آنكه تغييري در كيفيت آموزشي او به وجود آيد پس از جهش ،وي باز هم در يك مدرسه عادي ودر كنار دانش آموزاني كه از نظر قابليت هاي ذهني در سطح عادي هستند قرار خواهد گرفت وناگزير با همان امكانات مثل معلم ، منابع درسي وروشهاي آموزشي كه براي شاگردان عادي در نظر گرفته شده است سر وكار خواهد داشت . در حالي كه افراد تيز هوش ، نيازها ، علائق وتوانايي هاي خاص خود را دارند وكوتاه كردن مدت تحصيل آنان نمي تواند به طور كامل پاسخگوي خواسته ها ونيازهاي پيچيده شان باشد.از دست دادن برتري تحصيلي در سالهاي بعد ازجهش از جمله ترديد هايي است كه محققين چون ساترن " مطرح كرده اند. (5) " 

دانش آموزي كه همواره در كلاس به عنوان شاگرد ممتاز انتخاب شده است احتمال دارد پس از جهش ، به علت عدم بلوغ عاطفي - اجتماعي  متناسب با همكلاسي هاي جديدش ،اين امتياز را از دست بدهد وهمين امر باعث از دست دادن اعتماد به نفس وكاهش انگيزش ورغبت وي در يادگيري شود. نكته ديگري كه " ساترن " مطرح مي كند، اين است كه چون اين كودكان ونوجوانان از نظر توانايي هاي هوشي در سطح بالا تري نسبت به همسالان خود هستند وبالطبع بهتر وسريعتر مي آموزند، اين امكان وجود دارد كه ديگران را پايين تر از خود دانسته ودر نگرشهاي خود نسبه به آنان احساس تكبر وممتاز بودن كنند.(6)

البته اين ترديدها در رابطه با  استفاده مكرراز جهش تحصيلي مطرح شده است ، ليكن پشتوانه پژو هشي محكمي كه مؤيد صحت آنها در رابطه با دانش آموزان جهشي باشد وجود ندارد. اين تصور كه كودك تيز هوش به خاطر تواناييهاي بالاي ذهني اش ،مي تواند در فراگيري تمام دروس به يك اندازه از خود نبوغ واستعداد نشان دهد ،از نظر مخالفان قابل قبول نيست .همانطور كه قبلا هم گفته شد بسياري ازاين كودكان از نظر يادگيري محتواي دروس مختلف ،سطوح متفاوتي از موفقيت را نشان مي دهند ،بنابراين جهش تحصيلي كه مجموع دروس يك پايه رادر بر مي گيرد ،ممكن است دانش آموز رابراي يادگيري سريع برخي از دروس كه در آنها از استعداد چندان بالايي برخوردار نيست دچار فشارهاي ذهني وجسمي زيادي نمايد.

   ازطرف ديگر ،عده اي از متخصصان تعليم وتربيت نيز سرسختانه مي كوشند تامفيد بودن اين روش آموزش را براي دانش آموزان تيز هوش به اثبات بر سانند

_____________________________________________________________                                                                                                                                         5  - آهنكوبنژاد ،محمدرضا ،مقاله ( مقايسه سازگاري عاطفي واجتماعي دانش آموزان جهشي وغير جهشي دوره ابتدايي اهواز )  مجله علوم تربيتي

6- آهنكوبنژاد ،محمدرضا ،مقاله ( مقايسه سازگاري عاطفي واجتماعي دانش آموزان جهشي وغير جهشي دوره ابتدايي اهواز )  مجله علوم تربيتي                                                                                  

 

موافقان با جهش تحصيلي :

موافقان با جهش تحصيلي ،آنچه را كه بيش از هرچيز مطرح مي سازند ، "اصل مساوات در آموزش" است بدين معنا كه بايستي به دانش آموزان اجازه داد تا به نسبت استعدادها وتوانايي هاي ذهني خود پيشرفت نمايند ايشان معتقدند كه به هيچ وجه منطقي وعاقلانه نيست كه دانش آموزان تيز هوش وسر آمد را در حصار سن تقويمي شان محدود نماييم واساسا" توزيع كودكان بر اساس تراز سني كار درستي نيست بلكه بايد به توانايي هاي هوشي آنان توجه داشت.

خطر نابودي تدريجي واز دست دادن علاقه وانگيزش به خاطر عدم تناسب لازم محتواي درسي با توانايي هاي هوشي دانش آموزان سر آمد ،از ديگر مسائلي است كه موافقان طرح مي كنند.               

به عقيده آنان اگر دانش آموزان تيز هوش از اين فرصت (جهش تحصيلي) محروم شوند ،از آنجايي كه از نظر سرعت ودقت در فراگيري مطالب برتر از همسالان خود هستند ،به تدريج كلاس درس وبرنامه هاي آموزشي ونيز نحوه تدريس معلم يك حالت خسته كننده وكسالت آوري براي آنان به وجود آورده وعلاوه بر اين كه باعث هدر رفتن استعداد هاي ايشان مي شود ، ارتباط بين آنها ومعلم را كمرنگ خواهد كرد.                                                                                                                          

از عواقب ديگر اين نوع محروميت ،نفرت ازمحيط آموزشي ،فشار درجهت كم آموزي به خاطر مقبول واقع شدن نزد همسالان ونيز عادات نادرست تحصيلي مي باشد(7)                                        

ميراكاگراس در پژوهشي كه درسال1992 ودركشور استراليا به صورت مطالعه اي موردي وطولي انجام شد، پنج كودك بسيار تيز هوش بابهره هوشي200-160 را كه به گونه اي افراطي جهش يافته بودند مورد بررسي قرار داد.                                                                                                                  پيش از اين جهش ،اين كودكان دچار محروميت شديد ذهني ،خستگي وفقدان انگيزش بودند .ازنظر اجتماعي گروه همسالان آنانرا طرد كرده بودند وسطوح پايين تري از عزت نفس داشتند.

يافته هاي تحقيق نشان داد كه بر اساس قضاوت والدين ومعلمان ،اين دانش آموزان پس ازجهش ،هم ازنظر تحصيلي وهم از نظر اجتماعي درجايگاه بسيار مناسب تري قرار گرفتند .آنان سطوح بالاتري از انگيزش را نشان دادند وگزارش كردند كه فشار در جهت كم آموزي به منظور مقبول واقع شدن نزد همسالان به طور معني داري در آنان كاهش يافته يا كاملا از بين رفته است.(8)

موافقان با جهش تحصيلي ،از دست دادن برتري تحصيلي پس از جهش را شديدا" رد كرده وسعي نموده اند در اين زمينه شواهد پژوهشي محكمي ارائه دهند.

2تن ديگر از محققان در سال 1984 در يك تحليل چند جانبه از26 مطالعه در باره جهش تحصيلي نشان دادند كه دانش آموزان تيز هوش پس از جهش ،با دانش آموزان تيز هوش مسن تر ازخود در همان كلاسها عملكرد تقريبا "مشابهي داشتند.(9)

همچنين "آراني" در تحقيق خود كه به بررسي وضعيت تحصيلي دانش آموزان جهشي پرداخته است ،نشان مي دهد كه اين دسته از دانش آموزان در سالهاي بعد نيز درمجموع وضعيت نسبي خوب خود را حفظ مي كنند.(10)

"ترمن" در رابطه با مسئله سازگاري عاطفي - اجتماعي  دانش آموزان معتقد است كه اين افرادازنظر هوشي بلكه از نظر سازشي اجتماعي نيز بر ساير دانش آموزان برتري دارند وبه خوبي مي توانند خود را با محيط جديد هماهگي وموافق سازند. حتي وي توصيه مي كند كه كودكاني با هوشبهر 140 به بالا بايد لاقل يك كلاس جلوتر از ساير همسالان خود باشند. (11)

_________________________________________________________

7)مقدم ،بدري،  "كاربرد روانشناسي در آموزشگاه" انتشارات سروش ،چاپ چهاردهم ،1366 ،ص568)به  نقل از :آهنكوبنژاد ،محمد رضا ،ص174

9)روانشناسي تربيتي ، (ترجمه دكتر غلامرضا خوي نژاد) ،نشر پاژ ،چاپ اول ،1374 ،ص328 

10) آراني ،ارين ،ص89

11 )به نقل از :مقدم ،بدري ،ص154

 

 عده اي ديگر از پژوهشگران با تلخيص تحقيقات مربوط به جهش تحصيلي ،گزارش مي دهند كه اين روش به موفقيت تحصيلي تيز هوشان كمك زيادي مي كند .اما تاثيرات منفي آن بر رشد اجتماعي وعاطفي آنان هنوز به اثبات نرسيده است واگر مسائل سازشي هم بروز كند ميزان آن اندك است وجنبه موقتي دارد. (12)

البته برخي از طرفداران جهش تحصيلي نيز معتقدند كه حتي اگر در جريان جهش يا پس از آن مشكلات سازگاري به وجود بيايد ،كودك تيز هوش قادر به غلبه برآن مشكلات خواهد بود مشروط براين كه جهش از دوسال تجاوز نكند.

نتيجه گيري كلي

دامنه بحث مخالفان وموافقان باجهش تحصيلي به اين مختصر ختم نمي شود وفرصتي بيش از يك مقاله را مي طلبد. ولي بايد دانست آنچه كه امروزه اهميت بيشتري پيدا كرده اين است كه روشهاي گوناگون آموزش كودكان تيز هوش را چگونه و براي كدام دسته از دانش آموزان مي توان پياده كرد؟                 به عبارت ديگر ،صاحب نظران تعليم وتربيت به اين نتيجه رسيده اند كه مطلوب بودن يا نبودن هركدام از روشهاي آموزشي بستگي به نحوه اجراي آن روشها واز همه مهمتر توجه به مسئله تفاوتهاي فردي دانش آموزان از نظر توانايي هاي ذهني ،سازگاري عاطفي، اجتماعي ،علايق  واستعدادها دارد .   باتوجه به مطالب فوق ،بيان چند نكته وارائه پيشنهاداتي درجهت هرچه   مطلوبتر كردن اين روش ضروري به نظر مي رسد  .                                                                                                               

همانطور كه در ابتداي مقاله گفته شد ،جهش تحصيلي يكي از روشهاي تسريع تحصيلي است ودر واقع مي توان گفت كه يكي از ساده ترين ودر عين حال كم هزينه ترين روشهاي آموزش كودكان سر آمد مي باشد كه با استقبال عمومي بيشتري مواجه شده است ولي متاسفانه در بيشتر مواقع بدون در نظر گرفتن ملاحظات وانجام بررسي هاي كافي توسط والدين ومربيان مورد استفاده قرار مي گيرد               

بسياري از والدين ومربيان ،وجود چندنمره درخشان در كارنامه دانش آموز رانشانه نبوغ وتيز هوشي او دانسته وسعي مي كنند اورا به استفاده از جهش تحصيلي ترغيب وياحتي مجبور كنند. بايد توجه داشت كه استعداد پيشرفت تحصيلي زير مجموعه اي ازهوش به شمار مي آيد نه بالعكس. محدود كردن هوش به استعداد وپيشرفت تحصيلي در واقع محدود كردن قلمرو ومحتواي آن است.(13)

متاسفانه بسياري از والدين براي جبران ناكامي هاي تحصيلي واجتماعي خود ،بدون در نظر گرفتن مسائل عاطفي - اجتماعي  وآمادگي رواني فرزندانشان ،وي رابه جهش از يك پايه به پايه ديگر وادار مي كنند. مقررات وشرايط آئين نامه اي نيز نتوانسته است مانع از اين خواست برخي از والدين شود وتاسف بارتر اين كه اين قانون  با برنامه ريزي بسيار غلط وبدون پشتوانه كارشناسي به پايه اول ابتدايي نيز در حال تسري است. لذا ضروري است تا با تجديد نظر در آيين نامه مربوط به جهش تحصيلي ، ضمن توجه به شرايط موجود در آن  وضعيت عاطفي ورواني ،تاييد مشاور ونظر كارشناسي مربيان ودست اندر كار دانش آموزان متقاضي در مورد

ويژگي هاي مختلف وي ، به شرايط موجود در اين آيين نامه اضافه شود . 

 

 

 

 

_________________________________________________________________________________                                                                                                                   

 12) به نقل از : هالاهان ،دانيل پي -كافمن  جيمز ،ام ، "كودكان استثنايي" (ترجمه مجتبي جواديان) انتشارات آستان قدس رضوي ،چاپ اول ،1371 ،ص646

   13)لطف آبادي ، حسين ،مقدمه كتاب آموزش وپرورش كودكان تيز هوش ،ص7                                                

 

همچنين توصيه مي شود كه دانش آموز موردنظر را از لحاظ توانايي فراگيري محتواي دروس مختلف  مورد ارزيابي دقيق قرار گيرد تاچنانچه استعداد يادگيري وي دربعضي از دروس به اندازه دانش آموزان عادي است  از جهش كردن او به پايه بالاتر جلوگيري شود .                                                             

   البته اگر نظام واحدهاي درسي در  نظام آموزش وپرورش جايگزين كليه دروس گردد مي  توان منحصرا از جهش كردن دانش آموز در دروسي كه با مشكل رو بروست جلو گيري كرد.     مسئله ديگر اين است كه تكاليف وتمرين هايي كه براي دانش آموزان جهشي درنظر گرفته مي شود    از نظر كيفي متفاوت ازتكاليف شاگردان عادي باشد وبتواند به نحو مطلوبي حس كنجكاوي آنانرا تقويت نمايد.روش تدريس معلم نيز بايد به گونه اي  باشد كه با عث افزايش قدرت خلاقيت در آن ها گردد. روش هاي مسئله گشايي،پرسش و پاسخ و نيز روش اكتشافي در تدريس مانع از خستگي و هدر رفتن استعداد ها و نبوغ آن ها خواهد شد . البته رعاين نكات فوق نبايد به شكلي باشد كه دانش آموزعادي كلاس احساس كند كه معلم بين او و شاگرد جهشي تبعيض قائل مي شود چرا كه اين نوع برداشت هاي كودكان و نوجوانان ،حس حسادت را در آن ها برانگيخته ودر يرقراري روابطشان با وي تاثير منفي بر جاي خواهد گذاشت . بي شك معلمي كه در كنار دانش آموزان عادي كلاس خود ،با يك يا چند دانش آموز جهشي سر وكار دارد مسئوليت سنگين تري بر دوش خواهد داشت . وي بايد با ويژگي هاي مختلف اين دسته از افراد به خوبي آشنا بوده ودر برخورد با آن ها ظرافت و مهارت خاصي از خود نشان دهد  .                       

 

 معلم بايد براي جلو گيري از بروز احتمالي هر گونه ناسازگاري عاطفي اجتماعي در اين گروه از      دانش آموزان يك نوع رابطه دوستانه قوي و مستحكم بين همه شاگردانش برقرار نمايد و نگذارد كه يك سال كوچكتر بودن دانش آموز جهشي و يا حتي بهره هوشي بالاي وي نسبت به ديگران موجبات طرد شدن وي از فعاليتهاي كلاس و بازي هاي گروهي را فراهم نمايد.

 

 

                                                                   

 

 

 

                                                            

 

+ نوشته شده در  یکشنبه سی ام تیر 1387ساعت 12:33  توسط حسین عبداللهی  |